четверг, 28 августа 2014 г.

Էկոլոգիա.ՀՀ էներգետիկան

Հայաստանը ենթադրվում է, որ ունի նավթի և գազի պաշարներ, սակայն ներկայումս համարյա այդ բոլորը ներկրում է Ռուսաստանից։ Նոր Իրան-Հայաստան գազատարի տարողունակությունը թույլ է տալիս Հայաստանին 2008թ. պահանջարկից երկու անգամ ավել գազով մատակարարել։ Այն ներուժ ունի ապահովելու Հայաստանի էներգետիկ ապահովությունը որպես այլընտրանքային աղբյուր Վրաստանի տարածքով անցնող Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող գազատարին։ Չնայած հանածո վառելիքի բացակայությանը, Հայաստանը էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար զգալի ռեսուրսներ ունի։ Մեծամորի ատոմակայանը ապահովում է երկրի էլեկտրականության 42.9%-ը։ Հայաստանը ծրագրում է նոր ատոմակայան կառուցել, որը կփոխարինի 1979թ. կառուցած Մեծամորի ատոմակայանին։ Երկիրը նաև ունի տասնմեկ հիդրոէլեկտրակայան և նախատեսվում է Սյունիքում կառուցել Ջերմաղբյուր երկրաջերմային էլեկտրակայան։ Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի մնացած մասը արտադրվում է գազի այրմամբ Երևանի և Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայաններ։ Քամու էներգետիկան Հայաստանում թույլ է զարգացած, 2008-ից սկսած Հայաստանում գործում է միայն մի քամու էլեկտրակայան Լոռու մարզում։ 
Հայկական և Իրանական էներգետիկ սեկտորները այժմ միասին նախագծում են Իրանահայկական էլեկտրակայան, որը կդառնա երկրի ամենամեծ քամու էլեկտրակայանը։ Հայաստանը  INOGATE էներգետիկ ծրագրի գործընկեր երկիր է։

Հայաստանը նավթի պաշարներ չունի։ Հավթի պահանջարկի մեծ մասը ներկրվում է Ռուսաստանից։ Խորհրդային ժամանակներում, վառելիքը փոխադրվում էր Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան ուղիղ երկաթգծով, սակայն Աբխազիա-Վրաստան սահմանի փակվելուց ի վեր վառելանյութը Սև ծովով տեղափոխվում է Վրաստան, որտեղից Հայաստան է ճանապարհվում երկաթուղային վագոններով։ Հայաստանում նավթի պահանջարկը սահմանափակ է, հիմնականում արևելքից Ադրբեջանի և արևմուտքից Թուրքիայի կողմից շրջափակման պատճառով։

Հայաստանի էներգիայի սպառման ընդհանուր ծավալի մեջ բնական գազը մեծ մասնաբաժին ունի՝ հաշվարկվում է 50%։ Հայաստանը իր բնական գազի ողջ ծավալը ստանում է Ռուսաստանից (որն ունի աշխարհի բնական գազի ամենամեծ ծավալները և վերահսկում է Հայաստանի էներգետիկ ցանցի 80%-ը)։Հայաստանի բանական գազի ներմուծման և բաշխման մենաշնորհը պատկանում է Հայռուսգազարդին։

Էկոլոգիա.Սևանա լճի հիմնախնդիրը

Հայաստանի կարևորագույն բնապահպանական հիմնախնդիրը Սևանալճի ապագայի հարցն է: Քանի որ լիճը հանդիսանում է քաղցրահամ ջրիմիակ խոշոր երաշխավորված աղբյուրը ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաևՀարավային Կովկասում` նրա ջրային ռեսուրսների արդյունավետօգտագործման հարցը մշտապես օրակարգում է եղել:Սևանա լճի գլխավոր խնդիրը ջրի մակարդակի կտրուկ նվազումն է,որը 1950 թվականից էներգետիկ կարիքների և ոռոգման նպատակովլճից մեծ քանակությամբ ջրի բաց թողնման հետևանք էր: Ջրիմակարդակի իջնելը հանգեցրեց շատ ձկնատեսակների ոչնչացման,ափամերձ հատվածների ճահճացման և բնապահպանական աղետիիրական վտանգի առաջացման:
80-ականներին լճից ջրիբացթողումը էապեսկրճատվեց, և կառուցվեց 48կիլոմետր երկարությամբԱրփա-Սևան թունելը`Արփա գետի ջրերը լիճտեղափոխելու համար:Այդուհանդերձ, լճի ներկայիսմակարդակը 11 մետրովցածր է նախնականից, որը2000 մետրով բարձր է եղելծովի մակերևույթից:Սևանա լճի հիմնախնդիրը ծագել է 1848 թվականին, երբ բարձրացվել է Հրազդան գետի ձախ ափին գտնվող հողատարածքների` լճից ջրի բացթողմամբ ոռոգելու հարցը: 20-րդ դարի սկզբին հանդես են եկել լճի ջրի գործնական նպատակներով օգտագործման մի քանի առաջարկություններ, ինչպես նաև լճի մակարդակի իջեցման նախագծեր:
Հաշվարկվել էր, որ լճի մեծ մակերեսի պատճառով ներհոսող ջրերի 95%-ը<<անօգուտ վատնվում է>> ` գոլորշիանալով: Առաջարկվում էր 45 մետրովիջեցնել լճի մակարդակը և օգտագործել հավելյալ ջուրը` Արարատյանդաշտավայրի ոռոգման և էլեկտրականության արտադրության նպատակով:Սևանա լճի մակարդակի անկումը զուգորդվեց կեղտաջրերի արտանետումների ավելացմամբ, ինչը բացասակն ազդեցույուն ունեցավ ջրի կենսաքիմիական նյութերի շրջանառության վրա` հանգեցնելով էկոհամակարգերի խախտումներին: Որպես հետևանք սկսվեց <<ջրի ծաղկումը>>: Բացի այդ, խնդիրներ կային նաև ջրից ազատված տարածքների հետ, որոնք այգեգործության համար պիտանի չէին: 1950-ականների վերջում սկսվեցին լճի մակարդակի իջեցման ծրագրի վերանյամն քննարկումները: Որպես ծրագրի վերանայման փաստարկ էր ընդունվում Հրազդանի հէկ-երը ջերմակայանով փոխարինման հնարավարությունը: